Maria Magdalena i Magdala: co mówią Ewangelie i wykopaliska

Ten artykuł w innych językach: Deutsch · English

Wszystkie cztery Ewangelie wymieniają Marię Magdalenę z imienia.¹² Szła za Jezusem z Galilei do Jerozolimy, stała pod krzyżem i w poranek wielkanocny jako pierwsza zobaczyła Zmartwychwstałego. Przeczytasz tu, co mówią o niej Ewangelie, dlaczego Kościół nazywa ją „apostołką apostołów” i co archeolodzy odkryli w jej rodzinnej Magdali.

Co mówią o niej Ewangelie

Przedstawia ją Łukasz: Jezus wędruje przez miasta i wsie, a z Nim Dwunastu i kilka kobiet uwolnionych od złych duchów i od chorób, wśród nich „Maria, zwana Magdaleną, którą opuściło siedem złych duchów” (Łk 8,2). Obok niej Łukasz wymienia Joannę i Zuzannę; kobiety te usługiwały Jezusowi i uczniom ze swego mienia.⁴ Przypis do amerykańskiego katolickiego przekładu NABRE dodaje, że te kobiety z Galilei pójdą z Jezusem do Jerozolimy i staną się świadkami Jego śmierci i zmartwychwstania.⁹ Papież Franciszek mówi krótko: zanim spotkała Jezusa, była we władzy złego ducha.¹⁰ Więcej o tym uwolnieniu Ewangelie nie mówią; poza Łukaszem wspomina o nim tylko zakończenie Ewangelii według św. Marka (Mk 16,9).¹

Ponownie pojawia się w Jerozolimie. Razem z innymi kobietami przypatruje się ukrzyżowaniu z daleka (Mt 27,55–56; Mk 15,40–41); według Jana stała razem z Matką Jezusa obok krzyża (J 19,25). Potem widzi, gdzie złożono ciało Jezusa (Mt 27,61; Mk 15,47).¹ Jan Paweł II pisał, że w tej najcięższej próbie wiary kobiety okazały się mocniejsze od apostołów; z apostołów wytrwał przy krzyżu tylko Jan.¹¹

W Biblii Tysiąclecia nazwana jest Magdaleną trzynaście razy: trzy razy u Mateusza, cztery razy u Marka, dwa razy u Łukasza i cztery razy u Jana.¹¹² Według Catholic Encyclopedia Jan w J 20,11 i 20,16 nazywa ją po prostu „Marią”²; Biblia Tysiąclecia w J 20,11 dopowiada przydomek, dlatego u Jana są cztery wzmianki, a w tekście oryginalnym trzy.

Poranek wielkanocny: pierwszy świadek

Gdy minął szabat, kobiety nakupiły wonności, aby namaścić Jezusa (Mk 16,1).¹ Jan opowiada, jak Maria Magdalena wczesnym rankiem, „gdy jeszcze było ciemno”, idzie do grobu, widzi odsunięty kamień i biegnie do Szymona Piotra i drugiego ucznia (J 20,1–2).¹² Papież Franciszek zauważa, że jej pierwsza wiadomość nie dotyczyła zmartwychwstania, lecz tego, że ktoś zabrał ciało.¹⁰

Potem zostaje przy grobie i płacze. Bierze Zmartwychwstałego za ogrodnika i rozpoznaje Go dopiero wtedy, gdy woła ją po imieniu: «Mario!». Odpowiada: «Rabbuni», czyli Nauczycielu. Jezus posyła ją do swoich braci, a ona oznajmia uczniom: «Widziałam Pana» (J 20,11–18).¹²

Także Mateusz opowiada, że Jezus stanął przed nią i drugą Marią (Mt 28,1.9–10)¹³, a zakończenie Ewangelii według św. Marka mówi, że ukazał się najpierw Marii Magdalenie (Mk 16,9).¹ To zakończenie (Mk 16,9–20) Sobór Trydencki uznał za kanoniczną część Ewangelii.¹⁴ Katechizm podsumowuje: Maria Magdalena i pobożne kobiety pierwsze spotkały Zmartwychwstałego. „Tak więc były one pierwszymi zwiastunami Zmartwychwstania Chrystusa dla samych Apostołów” (KKK 641).⁵

„Apostołka apostołów”: tytuł i święto

Ponieważ ogłosiła apostołom to, co oni później głosili całemu światu, Raban Maur i św. Tomasz z Akwinu nazwali ją „apostolorum apostola”, apostołką apostołów.⁷ Niemiecki mszał Schotta przypisuje ten tytuł już Hipolitowi Rzymskiemu w III wieku.¹⁵ Jan Paweł II przypomniał go w 1988 roku: Maria Magdalena wcześniej niż apostołowie była naocznym świadkiem Zmartwychwstałego i dlatego jako pierwsza dała o Nim świadectwo wobec apostołów.¹¹

Dekretem z 3 czerwca 2016 roku, w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa, Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów ogłosiła decyzję papieża Franciszka: obchód św. Marii Magdaleny ma w Kalendarzu Rzymskim stopień święta zamiast dotychczasowego wspomnienia obowiązkowego. Data się nie zmienia: 22 lipca.⁶ Dekret opublikowano 10 czerwca 2016 roku razem z własną prefacją „de apostolorum apostola”.¹⁶

Sekretarz kongregacji, abp Arthur Roche, wyjaśniał w towarzyszącym artykule, że właściwe jest, by jej obchód miał ten sam stopień święta co obchody apostołów. Przypomniał też słowa Grzegorza Wielkiego: pierwsza kobieta, Ewa, przyniosła śmierć tam, gdzie było życie, a druga, Maria Magdalena, od grobu obwieściła Życie.⁷ Papież Franciszek nazwał ją w 2017 roku „apostołką nowej i większej nadziei”.¹⁰

Czczona na Zachodzie i na Wschodzie

Dekret z 2016 roku zaczyna się od przypomnienia, że Kościół na Zachodzie i na Wschodzie, choć w różny sposób, zawsze bardzo czcił św. Marię Magdalenę.⁶ W tradycji Zachodu, zwłaszcza od czasów św. Grzegorza Wielkiego, utożsamiano ją z kobietą, która w domu faryzeusza Szymona namaściła wonnym olejkiem stopy Jezusa (Łk 7,36–50), oraz z Marią z Betanii, siostrą Marty i Łazarza. Jak pisze abp Roche, ta interpretacja wpłynęła na pisarzy chrześcijańskich, sztukę religijną i teksty liturgiczne.⁷ Greccy Ojcowie Kościoła widzieli w nich na ogół trzy kobiety.² Przypis Biblii Tysiąclecia do Łk 7,37 także je rozróżnia.¹⁷

Bollandyści szeroko zbadali tę kwestię i przygotowali grunt pod reformę liturgiczną Kalendarza Rzymskiego; od tej reformy teksty Mszału Rzymskiego, Liturgii Godzin i Martyrologium odnoszą się już tylko do Marii Magdaleny.⁷ Nowy Kalendarz rzymski zatwierdził Paweł VI 14 lutego 1969 roku; obowiązywał od 1 stycznia 1970 roku.¹⁸ Pewne jest, jak pisze abp Roche, że należała do uczniów Jezusa, towarzyszyła Mu aż po krzyż i w ogrodzie przy grobie była pierwszym „świadkiem Bożego Miłosierdzia”, jak nazwał ją św. Grzegorz Wielki.⁷⁶

Magdala: miasto ryb

Przydomek „Magdalena” wskazuje na Magdalę, po hebrajsku Migdal, czyli „wieża”.¹⁹ Miasto leży na zachodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, około 6 km na północ od Tyberiady, i dziś znów nazywa się Migdal. Już w czasach hellenistycznych i rzymskich kwitło dzięki przetwórstwu i soleniu ryb; starożytne źródła nazywają je więc Tarichea, od greckiego tarichos, „solona ryba”.³ Talmud mówi o „Magdali Ryb”.¹⁹

W czasie wojny żydowskiej (66–70) Magdala została zniszczona i nigdy jej nie odbudowano.³ Tradycja chrześcijańska widziała tu dom Marii Magdaleny: już w IV wieku miał tu stać kościół poświęcony jej pamięci, a w X wieku pokazywano pielgrzymom jej kościół i dom.¹⁹ Jak pracowali rybacy nad jeziorem, przeczytasz w dziale Połów ryb na jeziorze.

Co odkryto w Magdali od 2009 roku

W 2004 roku meksykański kapłan o. Juan Solana z Legionu Chrystusa kupił ziemię nad brzegiem jeziora, by zbudować dom pielgrzyma. Gdy w 2009 roku ruszyła budowa, archeolodzy izraelskiego Urzędu Starożytności natrafili na pozostałości miasta z I wieku.²⁰⁸ Odsłoniętą synagogę Kustodia nazywa jedną z najstarszych w Galilei, z cenną mozaiką na posadzce³; zarządcy parku nazywają ją najstarszą odkrytą dotąd w Galilei. Znalezione w niej monety pochodzą z lat 5–63 po Chr.²¹⁸

Najbardziej znany jest Kamień z Magdali: wapienny blok ozdobiony płaskorzeźbami na czterech bokach i na górze, między innymi siedmioramiennym świecznikiem. Stał pośrodku synagogi i być może służył jako stół, na którym czytano Torę.⁸ Kustodia widzi w płaskorzeźbie symboliczne przedstawienie świątyni jerozolimskiej.³ Według katolickiego portalu Crux to pierwsze takie przedstawienie menory znalezione w synagodze, która istniała jeszcze w czasach świątyni.²² W 2017 roku kamień po raz pierwszy opuścił Izrael: pokazano go w Rzymie na wspólnej wystawie Muzeów Watykańskich i Muzeum Żydowskiego.⁸

• Wokół synagogi: domy, brukowane ulice, magazyny, baseny do przetwarzania ryb i port³, a także mykwy, czyli łaźnie rytualne.²²
• Targ i nabrzeże: ulica targowa ze sklepami, duży magazyn przy kamiennym nabrzeżu, które dziś leży na suchym lądzie, i wille z mozaikowymi posadzkami.²¹
• Druga synagoga: w 2021 roku niecałe 200 metrów dalej odkryto drugą synagogę z tego samego okresu; po raz pierwszy w jednej miejscowości z czasów Drugiej Świątyni znaleziono dwie synagogi.²²
• Wykopaliska franciszkanów: franciszkanie kopią na swojej części terenu; w Magdali pracowali m.in. o. Virgilio Corbo OFM i o. Stanislao Loffreda OFM ze Studium Biblicum Franciscanum.²³²⁴

Obok parku stoi kościół Duc in Altum („Wypłyń na głębię”, Łk 5,4). Jego atrium oddaje cześć kobietom z Ewangelii, a posadzka dolnej kaplicy to targ portowy z I wieku.²⁵

W skrócie przedstawiamy ją na stronie Postacie, a Magdalę znajdziesz na mapie miejsc. W których odcinkach „The Chosen” pojawia się Maria Magdalena i jakie fragmenty Biblii stoją za tymi scenami, pokazuje nasz przewodnik po odcinkach.

Odnośniki biblijne i krótkie cytaty według Biblii Tysiąclecia (wyd. V). To, co pochodzi z tradycji, a nie z Ewangelii, zaznaczamy; interpretacje archeologów podajemy jako interpretacje.

Najczęstsze pytania

Skąd pochodziła Maria Magdalena?

Jej przydomek wskazuje na Magdalę na zachodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, około 6 km na północ od Tyberiady. Miasto słynęło z solenia ryb i zostało zniszczone w czasie wojny żydowskiej (66–70).

Dlaczego Maria Magdalena jest nazywana apostołką apostołów?

Bo jako pierwsza spotkała Zmartwychwstałego i oznajmiła uczniom: «Widziałam Pana» (J 20,18). Tak nazywali ją Raban Maur i św. Tomasz z Akwinu; mszał Schotta przypisuje ten tytuł już Hipolitowi Rzymskiemu.

Czy Maria Magdalena to kobieta z Łk 7?

Łukasz nie podaje imienia kobiety, która w domu faryzeusza namaściła stopy Jezusa (Łk 7,36–50), a Marię Magdalenę przedstawia w Łk 8,2. Tradycja Zachodu, zwłaszcza od czasów św. Grzegorza Wielkiego, widziała w nich jedną osobę; przypis Biblii Tysiąclecia do Łk 7,37 je rozróżnia.

Kiedy Kościół obchodzi święto Marii Magdaleny?

22 lipca. Od dekretu z 3 czerwca 2016 roku ma ono w Kalendarzu Rzymskim stopień święta, tak jak obchody apostołów, z własną prefacją.