Słowa z czasów Ewangelii

Ludzie i urzędy

Apostoł

Jeden z Dwunastu, których Jezus wybrał na początku publicznej działalności, aby byli z Nim i uczestniczyli w Jego posłaniu. (Mk 3,13-19)¹ Więcej →

Uczeń

Każdy, kto idzie za Jezusem i uczy się od Niego; spośród uczniów Jezus wybiera Dwunastu. (Łk 6,13)² Więcej →

Rabbi

Tytuł nauczyciela. Lud żydowski i jego duchowi przywódcy uważali Jezusa za rabbiego. (J 1,38)³ Więcej →

Arcykapłan

Najwyższy kapłan świątyni; w ostatnich czterdziestu latach istnienia Sanhedrynu przewodniczył mu. (Łk 3,2; Mk 14,53)⁴ Więcej →

Tetrarcha

Tytuł władców części dawnego królestwa Heroda Wielkiego; Łukasz nazywa Heroda Antypasa tetrarchą Galilei. (Łk 3,1; Mt 14,1)⁵ Więcej →

Namiestnik

Przedstawiciel Rzymu w Judei. Poncjusz Piłat sprawował ten urząd w latach 26–36 po Chr. (Mt 27,2; Łk 3,1)⁶ Więcej →

Celnik

Poborca ceł i podatków dla władców, przez wielu uważany za grzesznika; celnikami byli Mateusz i Zacheusz. (Mt 9,9-11; Łk 19,2)⁷ Więcej →

Przełożony synagogi

Ten, kto kieruje wspólnotą synagogi; był nim Jair. (Mk 5,22; Łk 13,14)⁸ Więcej →

Kapłan

Sługa świątyni w Jerozolimie. Kapłani pełnili służbę według oddziałów; Zachariasz należał do oddziału Abiasza. (Łk 1,5; Łk 1,8-9)² Więcej →

Lewita

Sługa świątyni. Kapłani i lewici zostają posłani, by wypytać Jana Chrzciciela; w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie kapłan i lewita przechodzą obok. (J 1,19; Łk 10,31-32)² Więcej →

Setnik

Rzymski oficer. Setnik w Kafarnaum prosi Jezusa o pomoc; inny mówi pod krzyżem, że Jezus był Synem Bożym. (Mt 8,5; Mk 15,39)² Więcej →

Prorok

Posłaniec Boga. Po wskrzeszeniu młodzieńca w Nain ludzie wołają, że wielki prorok powstał wśród nich. (Łk 7,16)² Więcej →

Ugrupowania

Faryzeusze

Ugrupowanie pobożnych Żydów, którzy poświęcali się Prawu i nauczali w synagogach; faryzeuszem był też Nikodem. (J 3,1)⁹ Więcej →

Saduceusze

Wiodące ugrupowanie wśród kapłanów; odrzucali ustne tradycje faryzeuszów i zmartwychwstanie. (Mk 12,18)¹⁰ Więcej →

Uczeni w Piśmie

Znawcy Prawa, którzy nauczali lud. (Mk 12,28)¹¹ Więcej →

Zelota

Od słowa „gorliwość”; przydomek apostoła Szymona. (Łk 6,15)¹² Więcej →

Samarytanie

Mieszkańcy Samarii; Żydzi i Samarytanie unikali ze sobą kontaktów. (J 4,9)² Więcej →

Sanhedryn

Najwyższa rada i najwyższy sąd Żydów w Jerozolimie; według Miszny liczył 71 członków. (Mk 14,55)⁴ Więcej →

Starsi

Poważani mężczyźni z ludu; razem z arcykapłanami i uczonymi w Piśmie zasiadali w Sanhedrynie. (Mk 14,43; Mk 15,1)⁴ Więcej →

Znawca Prawa

Biegły w Prawie; jeden z nich pyta Jezusa, co ma czynić, aby osiągnąć życie wieczne. (Łk 10,25)¹¹ Więcej →

Miejsca i krainy

Galilea

Kraina położona najdalej na północ; tu Jezus rozpoczął działalność. (Mk 1,14)¹³ Więcej →

Judea

Kraina górska na południu, z Jerozolimą i Betlejem. (Mt 2,1)¹³ Więcej →

Samaria

Kraina między Galileą a Judeą. (J 4,4)¹³ Więcej →

Dekapol

Kraina na wschód i południe od Jeziora Galilejskiego; ludzie z Dekapolu idą za Jezusem. (Mt 4,25; Mk 5,20)¹⁴ Więcej →

Synagoga

Z greckiego „zgromadzenie”: dom, w którym w szabat gromadzą się ludzie, by się modlić i słuchać Prawa i Proroków. (Łk 4,16)⁸ Więcej →

Świątynia

Sanktuarium w Jerozolimie. Jezus okazywał mu najgłębszy szacunek. (Łk 2,46; J 2,13-16)¹⁵ Więcej →

Getsemani

Ogród u stóp Góry Oliwnej; tam Jezus modli się po Wieczerzy i tam zostaje pojmany. (Mk 14,32; J 18,1-12)¹⁶ Więcej →

Golgota

Po aramejsku „miejsce Czaszki”: miejsce ukrzyżowania, wtedy poza miastem; dziś w obrębie Bazyliki Grobu Pańskiego. (Mk 15,22; J 19,17-20)¹⁷ Więcej →

Góra Oliwna

Wzgórze na wschód od Jerozolimy, z Betfage i Betanią; tu Jezus modli się przed męką. (Łk 19,29; Łk 22,39)² Więcej →

Pretorium

Siedziba rzymskiego namiestnika w Jerozolimie; tam prowadzą Jezusa do Piłata. (J 18,28; Mk 15,16)² Więcej →

Jordan

Rzeka, która bierze początek pod Hermonem i uchodzi do Morza Martwego; jej kręty bieg ma ok. 330 km. Jan chrzci w Jordanie. (Mk 1,5; Mk 1,9)¹⁸ Więcej →

Święta i czas

Szabat

Siódmy dzień tygodnia, dzień odpoczynku, liczony od wieczoru do wieczoru. (Wj 20,8-11)¹⁹²⁰ Więcej →

Pascha

Wielkie święto Żydów. Jezus sprawuje Ostatnią Wieczerzę w czasie uczty paschalnej. (Mk 14,12)²¹²² Więcej →

Święto Namiotów

Jesienne święto żydowskie; Jezus idzie na nie do Jerozolimy. (J 7,2-10)² Więcej →

Święto Przaśników

Dni świąteczne wokół Paschy, gdy je się chleb niekwaszony; Marek wymienia oba święta razem. (Mk 14,1; Mk 14,12)²¹ Więcej →

Święto Poświęcenia Świątyni

Święto zimą; Jezus przechadza się w świątyni, w portyku Salomona. (J 10,22-23)² Więcej →

Pięćdziesiątnica

Święto po upływie siedmiu tygodni paschalnych; uczniowie otrzymują Ducha Świętego. (Dz 2,1-4)²³ Więcej →

Dzień Przygotowania

Przeddzień szabatu; Jezus zostaje pochowany w dzień Przygotowania. (Mk 15,42; J 19,31)² Więcej →

Godzina

Dzień miał dwanaście godzin. Ewangelie wymieniają np. godzinę trzecią, szóstą i dziewiątą. (J 11,9; Mk 15,25; Mk 15,33-34)² Więcej →

Straż nocna

Część nocy; około czwartej straży nocnej Jezus przychodzi do uczniów po jeziorze. (Mk 6,48)² Więcej →

Pieniądze i miary

Denar

Rzymska srebrna moneta; w przypowieści o winnicy zapłata robotnika za jeden dzień. (Mt 20,2)² Więcej →

Didrachma

Kwota podatku świątynnego. (Mt 17,24)² Więcej →

Stater

Moneta, którą Piotr znajduje w pyszczku ryby: podatek za Jezusa i za siebie. (Mt 17,27)² Więcej →

Talent

Suma pieniędzy w przypowieści o talentach; jeden ze sług jest winien panu dziesięć tysięcy talentów. (Mt 25,14-30; Mt 18,24)² Więcej →

Srebrniki

Judasz wydaje Jezusa za trzydzieści srebrników. (Mt 26,15; Mt 27,3-5)²⁴ Więcej →

Stadion

Miara długości (lm. stadia). Emaus leżało sześćdziesiąt stadiów od Jerozolimy, według Kustodii Ziemi Świętej ok. 11 km. (Łk 24,13; J 11,18)²⁵ Więcej →

Słowa wiary

Chrystus

Greckie tłumaczenie hebrajskiego słowa „Mesjasz”, które znaczy „Pomazaniec”. (Mk 8,29)²⁶ Więcej →

Przypowieść

Opowiadanie obrazowe, przez które Jezus zaprasza do królestwa Bożego: cecha charakterystyczna Jego nauczania. (Mk 4,33-34)²⁷²⁸ Więcej →

Ewangelia

„Dobra nowina”; cztery Ewangelie opowiadają o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa. (Mk 1,1)²⁹ Więcej →

Mesjasz

Po hebrajsku „Pomazaniec”, po grecku Chrystus. Andrzej mówi bratu, że znaleźli Mesjasza. (J 1,41)²⁶ Więcej →

Hosanna

Radosny okrzyk tłumów, gdy Jezus wjeżdża do Jerozolimy. (Mk 11,9-10; J 12,13)³⁰ Więcej →

Błogosławieństwa

Słowa rozpoczynające się od „Błogosławieni” na początku Kazania na Górze; stanowią serce nauczania Jezusa. (Mt 5,3-12; Łk 6,20-23)³¹ Więcej →

Ojcze nasz

Modlitwa, której Jezus uczy uczniów: u Mateusza z siedmioma prośbami, u Łukasza z pięcioma. (Mt 6,9-13; Łk 11,2-4)³² Więcej →

Bracia Jezusa

Ewangelie nazywają tak bliskich krewnych Jezusa, np. Jakuba i Józefa, synów innej Marii. Kościół rozumie te fragmenty tak, że nie chodzi w nich o innych synów Maryi Dziewicy. (Mk 6,3; Mt 13,55; Mt 27,56)³³ Więcej →

Ewangelie synoptyczne

Wspólna nazwa Ewangelii Mateusza, Marka i Łukasza; zestawione obok siebie, mają wiele wspólnych fragmentów.³⁴ Więcej →

Dłuższe zakończenie Marka

Wersety Mk 16,9-20. Kościół uznaje je za część kanonicznego tekstu Ewangelii, co potwierdził Sobór Trydencki. (Mk 16,9-20)³⁵ Więcej →