Czasy i historia

Kto rządził i w co wierzono?

Świat, w którym toczy się akcja „The Chosen”: cesarze w Rzymie, Herod i jego synowie, Piłat i arcykapłani; faryzeusze, saduceusze i uczeni w Piśmie; święta w ciągu roku, języki Ewangelii i wydarzenia w tradycyjnej kolejności.

Ilustracja (AI)

Władcy

Rzym i rodzina Heroda

Łukasz dokładnie datuje wystąpienie Jana Chrzciciela: w piętnastym roku rządów Tyberiusza Cezara, gdy Poncjusz Piłat był namiestnikiem Judei, a Herod tetrarchą Galilei (Łk 3,1-2).

WładcaRola w EwangeliachFragmenty BibliiDaty
Augustcesarz rzymski w chwili narodzin Jezusa1Łk 2,1–
Herod Wielkikról Judei w chwili narodzin JezusaMt 2,1-19ustanowiony królem przez Rzym w 40 r. przed Chr., panował w Jerozolimie od 37 r. przed Chr., zmarł wiosną 4 r. przed Chr.2
Archelaossyn Heroda, rządzi Judeą; z jego powodu Józef osiada z Maryją i Dzieckiem w Galilei1Mt 2,22–
Kwiryniusznamiestnik Syrii w czasie pierwszego spisu1Łk 2,2–
Tyberiuszcesarz rzymski; w piętnastym roku jego rządów występuje Jan Chrzciciel1Łk 3,1–
Herod Antypassyn Heroda, tetrarcha Galilei; każe ściąć Jana ChrzcicielaŁk 3,1; Mk 6,14-29; Łk 23,6-12zbudował Tyberiadę; w 39 r. po Chr. zesłany do Lugdunum (dziś Lyon)2
Filiptetrarcha Iturei i Trachonitydy1Łk 3,1–
Lizaniasztetrarcha Abileny1Łk 3,1–
Poncjusz Piłatrzymski namiestnik JudeiŁk 3,1; Mt 27,2; J 18,28-19,1626–36 po Chr.3
Annasz i Kajfaszarcykapłani w czasie publicznej działalności Jezusa4Łk 3,2; J 18,13-24; Mt 26,57–
Herod Agryppa Ikról, wnuk Heroda Wielkiego; każe ściąć mieczem Jakuba, brata Jana1Dz 12,1-2na początku lat 40. po Chr.5

Monety i kamienie z tamtych czasów

Monety z czasów Jezusa i napis z imieniem Piłata.

Srebrna moneta z głową Tyberiusza i siedzącą postacią kobiecą
Srebrny denar cesarza Tyberiusza (14–37 po Chr.), awers i rewers. Zdjęcie: Portable Antiquities Scheme, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Dwie strony małej brązowej monety z greckim napisem
Brązowa moneta Poncjusza Piłata z lat 29/30 po Chr. Zdjęcie: Jack1956 (English Wikipedia), domena publiczna, via Wikimedia Commons
Dwie strony brązowej monety, na jednej gałązka palmowa
Brązowa moneta Heroda Antypasa wybita w 30 r. po Chr. Zdjęcie: Classical Numismatic Group, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Wapienny blok z łacińskim napisem, który wymienia Piłata
Kamień Piłata z Cezarei, dziś w Muzeum Izraela w Jerozolimie. Zdjęcie: Carole Raddato, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Ugrupowania religijne

Kto był kim w czasach Jezusa?

Opisujemy te ugrupowania tak, jak pokazują je źródła, bez uprzedzeń: wielu ich członków było pobożnymi Żydami, którzy poważnie traktowali Boga.

Faryzeusze

Faryzeusze ukształtowali się jako ugrupowanie około III wieku przed Chr. Ich nazwę wyjaśnia się jako „odłączeni”. Poświęcali się Prawu, nauczali w synagogach i mieli wielki wpływ na lud.6

Bliska była im zasada przestrzegania całego Prawa, w jego duchu i w literze, która wielu Żydów w czasach Jezusa prowadziła do wielkiej gorliwości religijnej. Relacje Jezusa z faryzeuszami nie były tylko sporami: faryzeusze zapraszają Go na posiłek i ostrzegają przed Herodem. (Łk 7,36; Łk 13,31; Łk 14,1)78

Faryzeuszami byli też Nikodem i nauczyciel Gamaliel. (J 3,1; Dz 5,34)1

Saduceusze

Saduceusze byli wiodącym ugrupowaniem wśród kapłanów; ich nazwę wywodzi się od Sadoka. Odrzucali ustne tradycje, których trzymali się faryzeusze, a także zmartwychwstanie i istnienie aniołów. (Mk 12,18; Dz 23,8)9

Ich wpływy zniknęły, gdy naród żydowski utracił niezależność polityczną.9

Uczeni w Piśmie

Uczeni w Piśmie byli znawcami i nauczycielami Prawa. Jeden z nich pyta Jezusa, które przykazanie jest pierwsze ze wszystkich, i słyszy, że nie jest daleko od królestwa Bożego. (Mk 12,28-34)10

Zeloci

Nazwa pochodzi od słowa „gorliwość”. Łukasz nazywa apostoła Szymona Gorliwym; Benedykt XVI uważa za prawdopodobne, że nawet jeśli Szymon nie należał do ruchu nacjonalistycznego, był gorliwy o Boga i Prawo. (Łk 6,15)11

Arcykapłani i Sanhedryn

Sanhedryn był najwyższą radą i najwyższym sądem Żydów; według Miszny i Józefa Flawiusza liczył 71 członków. W ostatnich czterdziestu latach jego istnienia przewodniczył mu arcykapłan, a obradowano w pobliżu zabudowań świątyni. (Mk 14,55; J 11,47)12

Samarytanie

W czasach Jezusa Żydzi i Samarytanie unikali ze sobą kontaktów. A jednak w przypowieści to Samarytanina Jezus stawia za wzór miłości bliźniego, a uzdrowiony Samarytanin jako jedyny wraca, by podziękować. (J 4,9; Łk 10,25-37; Łk 17,11-19)1

Bez zbiorowej winy

Proces Jezusa był historycznie złożony, a osobisty grzech jego uczestników zna tylko Bóg. Dlatego, jak uczy Katechizm, nie można obarczać odpowiedzialnością za ten proces wszystkich Żydów w Jerozolimie.13

Kościół uczy, że to grzesznicy byli sprawcami wszystkich cierpień Chrystusa, i nie waha się przypisywać chrześcijanom najcięższej odpowiedzialności za nie.14

Święta

Święta w ciągu roku

Wiele wydarzeń z Ewangelii dzieje się w dni świąteczne: Jezus idzie do Jerozolimy na Paschę, Święto Namiotów i Święto Poświęcenia Świątyni; w dniu Pięćdziesiątnicy uczniowie otrzymują Ducha Świętego.

ŚwiętoCo mówią EwangelieFragmenty Biblii
Pascha i Święto PrzaśnikówWielkie święto Żydów. Jezus sprawuje Ostatnią Wieczerzę w czasie uczty paschalnej.1516Mk 14,1; Mk 14,12
Pascha u JanaJan wymienia trzy święta Paschy w czasie działalności Jezusa.1J 2,13; J 6,4; J 11,55
Święto NamiotówŚwięto jesienne; Jezus udaje się do Jerozolimy i naucza w świątyni.1J 7,2-14; J 7,37
Święto Poświęcenia ŚwiątyniŚwięto zimą; Jezus przechadza się w świątyni, w portyku Salomona.1J 10,22-23
PięćdziesiątnicaŚwięto po upływie siedmiu tygodni paschalnych; uczniowie otrzymują Ducha Świętego.17Dz 2,1-4
SzabatCo tydzień, od wieczoru do wieczoru: dzień odpoczynku i zgromadzenia w synagodze.1819Łk 4,16; Łk 23,54

Język

Aramejski, hebrajski, grecki, łaciński

Ewangeliści przytaczają niektóre słowa Jezusa i ludzi wokół Niego po aramejsku i od razu tłumaczą je na grecki1. Piotra zdradza galilejski sposób mówienia (Mt 26,73); napis na krzyżu był po hebrajsku, po łacinie i po grecku (J 19,20).

Według świadectwa starożytnego Kościoła Mateusz pisał najpierw w języku Hebrajczyków; Ewangelia, którą mamy, jest po grecku20.

SłowoZnaczenieFragment
Talitha kumdziewczynko, wstańMk 5,41
Effathaotwórz sięMk 7,34
AbbaOjczeMk 14,36
Eloi, Eloi, lema sabachthani?„Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”Mk 15,34
RabbuniNauczycieluJ 20,16
Kefasskała, po grecku PiotrJ 1,42
Boanergessynowie gromuMk 3,17
Golgotamiejsce CzaszkiMk 15,22
Gabbatakamienny bruk, po grecku LitostrotosJ 19,13
MesjaszPomazaniec, po grecku ChrystusJ 1,41

Słowa i ich zapis według Biblii Tysiąclecia; znaczenie podajemy krótko, a zdanie z Mk 15,34 przytaczamy dosłownie za Biblią Tysiąclecia (wyd. V)1.

Kalendarium

Ewangelie po kolei

Ewangelie nie są pełną kroniką. Kolejność wydarzeń jest tradycyjna; przy każdym podajemy odnośniki biblijne i miejsce.

  1. Zwiastowanie MaryiŁk 1,26-38 Nazaret
  2. Maryja odwiedza ElżbietęŁk 1,39-56
  3. Narodzenie Jezusa w BetlejemŁk 2,1-7Mt 2,1 Betlejem
  4. Pasterze przy żłobieŁk 2,8-20 Betlejem
  5. Ofiarowanie w świątyniŁk 2,22-40 Jerozolima
  6. Mędrcy ze WschoduMt 2,1-12 Betlejem
  7. Ucieczka do Egiptu i powrót do NazaretuMt 2,13-23 Nazaret
  8. Dwunastoletni Jezus w świątyniŁk 2,41-52 Jerozolima
  9. Chrzest w JordanieMk 1,9-11Mt 3,13-17 Betania za Jordanem
  10. Kuszenie na pustyniMt 4,1-11Łk 4,1-13
  11. Powołanie pierwszych uczniówJ 1,35-51Mt 4,18-22 Jezioro Galilejskie
  12. Wesele w KanieJ 2,1-11 Kana Galilejska
  13. Nikodem przychodzi nocąJ 3,1-21 Jerozolima
  14. Samarytanka przy studni JakubaJ 4,1-42 Sychar
  15. Odrzucenie w NazarecieŁk 4,16-30 Nazaret
  16. Powołanie celnika MateuszaMt 9,9-13 Kafarnaum
  17. Wybór DwunastuMk 3,13-19Łk 6,12-16
  18. Działalność w Galilei, Kazanie na GórzeMt 4,23-25Mt 5,1-7,29 Kafarnaum
  19. Rozesłanie DwunastuMk 6,7-13
  20. Śmierć Jana ChrzcicielaMk 6,17-29
  21. Rozmnożenie chleba dla pięciu tysięcyMk 6,30-44J 6,1-15 Jezioro Galilejskie
  22. Jezus chodzi po wodzieMt 14,22-33 Jezioro Galilejskie
  23. Wyznanie PiotraMt 16,13-20 Cezarea Filipowa
  24. Przemienienie na wysokiej górzeMt 17,1-9
  25. Wskrzeszenie ŁazarzaJ 11,1-44 Betania
  26. Namaszczenie w BetaniiJ 12,1-8 Betania
  27. Wjazd do JerozolimyMt 21,1-11 Jerozolima
  28. Oczyszczenie świątyniMk 11,15-19 Jerozolima
  29. Ostatnia WieczerzaMk 14,12-25 Jerozolima
  30. Modlitwa w Getsemani i pojmanieMk 14,32-52 Jerozolima
  31. Przed Sanhedrynem i przed PiłatemMk 14,53-15,15 Jerozolima
  32. Śmierć na krzyżuMk 15,20-41J 19,16-30 Jerozolima
  33. ZmartwychwstanieMt 28,1-10J 20,1-18 Jerozolima
  34. Uczniowie w drodze do EmausŁk 24,13-35
  35. Tomasz widzi ZmartwychwstałegoJ 20,24-29 Jerozolima
  36. Ukazanie się nad Morzem TyberiadzkimJ 21,1-19 Jezioro Galilejskie
  37. WniebowstąpienieŁk 24,50-53Dz 1,9-11
  38. Zesłanie Ducha ŚwiętegoDz 2,1-13 Jerozolima

Źródła

  1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (Biblia Tysiąclecia), wyd. V, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań: skróty ksiąg, numeracja wersetów i nazwy według tego wydania
  2. Catholic Encyclopedia: Herod (J. Tierney, 1910) (po angielsku)
  3. Catholic Encyclopedia: Pontius Pilate (po angielsku)
  4. Catholic Encyclopedia: Caiphas, czyli Kajfasz (po angielsku)
  5. Benedykt XVI, audiencja generalna 21 czerwca 2006: Jakub Starszy (vatican.va, po angielsku)
  6. Catholic Encyclopedia: Pharisees (J. F. Driscoll, 1911) (po angielsku)
  7. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 579 (vatican.va, po angielsku)
  8. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 575 (vatican.va, po angielsku)
  9. Catholic Encyclopedia: Sadducees (J. F. Driscoll, 1912) (po angielsku)
  10. Catholic Encyclopedia: Scribes, czyli uczeni w Piśmie (po angielsku)
  11. Benedykt XVI, audiencja generalna 11 października 2006: Szymon i Juda (vatican.va, po angielsku)
  12. Catholic Encyclopedia: Sanhedrin (C. Souvay, 1912) (po angielsku)
  13. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 597 (vatican.va, po angielsku)
  14. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 598 (vatican.va, po angielsku)
  15. Catholic Encyclopedia: Pasch (Passover), czyli Pascha (po angielsku)
  16. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1340 (vatican.va, po angielsku)
  17. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 731 (vatican.va, po angielsku)
  18. Catholic Encyclopedia: Sabbath (po angielsku)
  19. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2168 (vatican.va, po angielsku)
  20. Benedykt XVI, audiencja generalna 30 sierpnia 2006: Mateusz celnik (vatican.va, po angielsku)

Sprawdzone 21 października 2026. Odnośniki biblijne podajemy według Biblii Tysiąclecia (wyd. V, Pallottinum), katolickiego przekładu Pisma Świętego. Podajemy odnośniki i streszczamy fragmenty własnymi słowami; tekst znajdziesz w swoim egzemplarzu Pisma Świętego. Jeśli znajdziesz błąd, napisz do nas: info@netanaliza.com.

Niezależna strona o Biblii za serialem „The Chosen” · niezwiązana z twórcami ani dystrybutorami serialu · odnośniki biblijne według Biblii Tysiąclecia · YouTube @biblianaekranie